Herbert Neumann

Herbert Neumann (ur. 9 stycznia 1888 w Białej, niem. Bialla (obecnie Biała Piska), Mazury, powiat Johannisburg, prowincja Prusy Wschodnie; zm. 18 lipca 1976 w Berlinie Zachodnim) był niemieckim prawnikiem administracyjnym.

Życie

Po maturze w gimnazjum Friedrichsschule w Gąbinie (Gumbinnen) Neumann studiował prawo na Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana (w Monachium). W 1909 roku został czynnym członkiem korporacji Corps Isaria. Przeniósł się na rodzimy Uniwersytet Albertyna w Królewcu, gdzie w 1913 roku zdał egzamin referendarski. Od października 1913 roku służył jako oficer rezerwy w Litewskim Pułku Ułanów nr 12 w Wystruciu (Insterburg). Z tym pułkiem przebył całą I wojnę światową na froncie wschodnim, ostatnio na Litwie i w Kurlandii. W Estonii, okupowanej przez armię niemiecką, został zastępcą starosty (Kreishauptmann) powiatu Wierland, okręgu administracyjnego utworzonego przez administrację wojskową. W październiku 1917 roku do Wierlandu przybył książę Henryk jako dowódca floty, aby przygotować operację Albion. Do rozpoznania lotniczego wyznaczył Gunthera Plüschowa, który nalegał na udział Neumanna.

Po egzaminie asesorskim (1921) Neumann trafił do rejencji w Gąbinie. W najdalej na wschód wysuniętym okręgu rejencyjnym Niemiec zastępował landratów. W 1922 roku został landratem powiatu Pruska Iława (Preußisch Eylau). Według doniesień mediów publicznie nie zawsze okazywano mu – w jego odczuciu – należny szacunek, który czasem próbował wymusić. Z okazji dziesięciolecia jego służby miasto Pruska Iława nazwało w 1932 roku jego imieniem ulicę. Choć trzymał się z dala od NSDAP i nie czynił ustępstw jej kierownictwu, mógł pozostać na stanowisku do września 1938 roku. Został zwolniony pod pretekstem udziału w uroczystości rodzinnej szambelana Elarda von Oldenburg-Januschau.

W maju 1939 roku objął kierownictwo okręgu nadlandratu Königgrätz w tzw. Protektoracie Czech i Moraw. Ostatnio oddelegowany do zajętego przez wojska niemieckie już w październiku 1938 roku Reichenbergu, we wrześniu 1939 roku wziął udział w napaści na Polskę. Jako prawnik administracyjny od listopada 1939 roku pozostawał w stanie oczekiwania, a w listopadzie 1940 roku, na własny wniosek z powodu ciężkiego urazu kręgosłupa, został przeniesiony na emeryturę i zwolniony z armii (Wehrmachtu).

W ostatnich latach wojny oddawał swoje doświadczenie administracyjne do dyspozycji publicznych i półpublicznych instytucji Rzeszy. W okresie powojennym doradzał magistratowi Berlina i Kościołowi Ewangelickiemu. Od 1949 roku aż do późnej starości był radcą prawa administracyjnego reprezentującym przed sądami administracyjnymi w Berlinie. Swoje biuro miał na Kurfürstendamm 103/104. Jego dokumenty ważne dla historii najnowszej zostały przejęte przez Ziomkostwo Prus Wschodnich. Od 1950 roku nosił wstęgę korporacji Masovia (Corpsschleifenträger). Corps Palaiomarchia nadał mu (jak innym Mazurom) w 1960 roku wstęgę.

Życie prywatne

Herbert Neumann był kawalerem, przez dziesiątki lat przyjaźnił się z panną Kulisz i utrzymywał bliskie stosunki rodzinne z córkami Otto Neumanna „Tadellos” z Orzysza (Arys, Mazury), Leną Lütkes i Clarą Streitz, a także z synem Clary Klausem Streitzem i jego rodziną: Irmgard z domu Kuch, Wolfgangiem, Michaelem i Christiane Streitz. Panna Wasmuth przez lata prowadziła mu dom przy Olivaer Platz.

Tekst: polskie tłumaczenie artykułu „Herbert Neumann (Landrat)”, niemieckojęzyczna Wikipedia, licencja CC BY-SA 4.0, wersja z 21 kwietnia 2026.